Spelt
Spelttarwe (Triticum spelta) behoort tot de oudste graan-soorten die de mensheid kent. Het is waarschijnlijk ontstaan in de Bronstijd (�1700-700 v. Chr.). Het woord "spelta" komt in geschreven tekst voor in het jaar 301 in het Edict van de Romeinse keizer Diocletianus. Spelt is een oud tarweras met een opvallend lange en slanke aar. Spelt levert een eiwitrijk meel (tussen de 12 en 15%) met een hoog glutengehalte. Er is dan ook goed brood mee te bakken dat een hartige, nootachtige, smaak heeft. Met speltmeel valt ook veel lekkers (gebak, meelgerechten) te maken. Spelt is als kookgraan te gebruiken. In de tweede helft van de achttiende eeuw raakte spelt op de achtergrond, door de veredeling van tarwe en vanwege de extra (dure) bewerking, het pellen. Spelt is nu bezig aan een revival vanwege de goede meelkwaliteit en de gunstige smaak-, voedings en bakeigenschappen. Sinds 1997 loopt in Pieterburen een Spelt-project.

Gezond, natuurlijk product
Spelt is erg gezond. Hildegard von Bingen, een bekende, Duitse benedictines uit de twaalfde eeuw, schrijft dat spelt in feite alles bevat wat de mens nodigheeft om te leven. "Spelt maakt deugdelijk bloed, geeft een rein gemoed en de gave van blijmoedigheid". Wetenschappelijke studie door arts T. Adlercreuz in Helsinki bevestigt haar voedingstherapie. Spelt is een biologisch gewas dat in dit project ook geheel biologisch word verbouwd en verwerkt. Het nadeel van spelt is dat de prijs vrij hoog ligt omdat het nu eenmaal een niet-veel voorkomend en moeilijk en toch vrij onbekend gewas is.

Speltproducten
Boer, molenaar, bakker, stoffeerder en distilleerder werken samen in de ambachtelijke productie van graan, meel, brood, kussens (gevuld met de doppen) en jenever uitgaande van milieubewust verbouwde spelt uit de streek. Deze streekproducten zijn te koop in Pieterburen en omstreken. In Joeswert zijn onder andere speltmeel, speltbloem, speltpannenkoekmeel en het graan zelf te koop. Er is ook speltbier, speltjenever en nog een aantal producten maar deze zijn niet in de Joeswert verkrijgbaar, maar wel elders in de provincie Groningen.

Bedrijven die spelt verbouwen/verwerken/verkopen:
Pieterburen
de Nieuwe Band Marum
Korenmolen Joeswert Feerwerd
Bakkerij Impuls
Brouwerij

Verdere informatie over spelt:
Spelt-project en co�rdinatie
Hanny Hiddema
Hoofdstraat 107 / 9968 AC Pieterburen
telefoon 0595 - 528405 / telefax 0595 - 528405
en over producten: de Nieuwe Band www.nieuweband.nl

Recepten met spelt

Gekookte spelt

250 gram spelt wassen in een � liter water. �s Nachts laten weken. De korrels in het weeknat opzetten en � tot een � liter water toevoegen al naar de hoeveelheid, die de korrels nog kunnen opnemen. Langzaam aan de kook brengen en � 1 uur op een laag pitje laten koken. Eventueel 1 theelepel zout en � theelepel marjolein/koriander of basilicum toevoegen.

Lekker met bijvoorbeeld in een stoofpot met knolselderij, wortel, ui, knoflook en kerrie.

Speltkroketten

500 gram gekookte spelt (heel of door de vleesmolen gedraaid), 250 gram magere kwark, 2 eetlepels olie, � theelepel zout, 100 gram gemalen hazelnoten en een beetje nootmuskaat door elkaar roeren. Kleine kroketten op een ingevette bakplaat leggen en in een voorverwarmde oven op stand 5 � 40 minuten bakken. Ook kunnen kroketten in een pan met heet vet aan alle kanten goudgeel gebakken worden.

Gevulde tomaten of paprika�s

100 gram speltschroot (te verkrijgen door de spelt te vijzelen) in wat water smoren. Een snufje zout en � liter groentebouillon of water erbij doen en bij half vuur 10 minuten laten koken. Nadat de spelt een beetje is afgekoeld met basilicum, salie, rozemarijn en paprika kruiden en hiermee 12 uitgeholde tomaten vullen. Leg deze in een ingevette ovenschaal en giet er 1 kopje groentebouillon overheen. In een voorverwarmde oven op stand 4 in � uur gaar laten worden.

Speltbrood : recept van de Impuls bakkerij

Om zelf 2 speltbroden van ongeveer 800 gram te bakken heb je nodig:

1 kilo volkoren speltmeel
0,7 liter water(lauwwarm 30�C)
30 gram gist
20 gram zout
20 gram honing of suiker (voor meer korstkleur; naar eigen smaak)

Het meel moet op kamertemperatuur zijn. Met lauwwarm water van 30�C is het deegmengsel dan ongeveer 26�C. Dat is een ideale temperatuur voor brooddeeg.

Meng alle ingredi�nten goed door elkaar. Daarbij kun je de suiker of honing achterwege laten. Als deze deegmassa voldoende gemengd is kun je het op een houten tafel verder goed kneden (�n half uur). Strooi een beetje meel op de tafel om plakken te voorkomen. Goed kneden is het belangrijkste werk van het broodbakken. Is het deeg onvoldoende goed gekneed dan krijg je kruimelig en ongaar brood.

Laat na het kneden het deeg een uur rusten. Dek het af met een natte doek of een stuk plastic. Verdeel het deeg in twee stukken. Druk het goed plat. Vouw het in de vorm van een envelop en rol het strak op. Rol het op lengte van de bakvorm. Zet de bakvorm ongeveer een uur weg op een tochtvrije plaats op kamertemperatuur. Dek het af met een natte doek.

Bak de broden in 50 minuten gaar in een voorverwarmde oven op 225�C. Temper eventueel na enige tijd de oven als het brood te snel donker kleurt. Een gaar brood heeft minimaal 45 minuten baktijd nodig.

Tip: gebruik kleine cakeblikken met steile wanden. Dan krijg je hoge broden in plaats van platte.